N. Esen GÖK ... Sultançiftliği'nde Dökümcüler

SULTANÇİFLİĞİ’NDE DÖKÜMCÜLER
Dökümcülük insanlık tarihi kadar eski bir üretim biçimi. İlk yüksek kalitede demir elde etmeyi Japonlar başarmış. 1920’den sonra daha gelişmiş dökümhaneler yaşamın her alanında daha büyük kapasiteli maden dökümhaneleri XIX. yy. sonuna insanlığın hizmetine sunuldu. Ağır sanayinin belkemiği olan dökümcülüğün Türkiye’deki ilk temsilcileri ise Ermeni ve Rum vatandaşlarımız. Bu ustalardan dökümün inceliklerini öğrenen çırakları Sultançiftliğindeki atölyelerde 1960 yılından bu yana döküm işini sürdürüyorlar.
Bu ropörtaj için “pik” döküm yapan birkaç atölyede çalıştım. Atölyelerin en önemli özelliği “Kupol” yani kömür ocaklı döküm yapmalarıydı. Kabaca 3 aşamadan meydana gelen çalışmanın ilk ayağı dökümü yapılacak malzemenin kalıbını çıkarmak. Çıkan iç kalıba “maça” deniyor. Maçalar kalıpların içine titizlikle yerleştiriliyor. Daha sonra ocakta yüksek ısıda ergiyen maden, potalarla kalıplara dökülüyor. Aslında kısaca anlattığım bu süreç hem oldukça zor ve ağır hem de dayanıklılık gerektiriyor.

Sultançiftliği’ndeki çok sayıda atölyede kupol döküm yapılıyor. Bu teknik ucuz üretim sağlamasına rağmen çevre ve işçi sağlığı açısından sakıncalı. Kentin büyümesiyle birlikte yerleşim alanları atölyelerin yakınlarına kadar gelmiş. Yerel yönetim, atölyelerin İkitelli Organize Sanayi Sitesine taşınmasını istiyor. Ancak bu değişiklikler daha ileri bir teknoloji olan enjeksiyon döküme geçilmesini gerektiriyor. Eski ocak sahiplerinin sermaye birikimi teknoloji ve mekan değişikliğine elvermiyor.

Dökümcüler fotoröportajını üç atölyede yaptım. Atölye sahipleri işçi sağlığı konusunda hem kendilerinin hem de Bakanlıkların eksikliklerinin bulunduğunu belirtti. 6 ayda bir yapılması gereken sağlığı kontrollerinin düzgün yapılmadığını söylediler. Geçen aylarda bir atölyede ocak patlaması sonucu iki işçi hayatını kaybetmiş.  Halen döküm sırasında vücudu koruyacak ekipmanları kullanmayı ihmal ediyorlar. Bana söyledikleri en çarpıcı sözlerden biri. “Henüz birlikte hareket etmeyi beceremiyoruz.” Oldu. ‘Gerekli adımları atmaktan geri kalıyoruz” dediler.

Sonuç olarak “pik döküm” olanca zorluklarına rağmen Sultançifliği döküm atölyelerinde devam ediyor. Çalışmam sırasında bana her konuda yardımcı olan işçi arkadaşlarıma teşekkür ediyorum.